Kurgans II

Coma tantos povos dende o neolítico, os kurgans practicaban umha sorte de politeísmo panteista. A trinidade sagrada dos kurgans estaba formada polo Touro (tur ‘urus) deus da terra, o Corvo (koraks), deus do submundo e a Águia (edel-ar, literalmente, paxaro noble). Entre os tres, o máis importante, sen dúbida era Edel-ar, o deus que vixía dende o alto, o deus que ve pasado e futuro, o deus da justiza e a paz.
Edel-ar era, para os kurgans, o símbolo da paz. Pero os kurgans entendían a paz, nom coma um estado de abandono e reposo, senón coma um trabalho activo para conseguir a armonía coa natureza, incluso se precisava de loitas, guerras, ou a aniquilaçom dos povos hostiles. Lógicamente, nestas condiçoms, esta águia da paz, a eirene aetos de Herodoto, que era o estandarte nas invasións kurgans, deseguida foi identificada, no resto dos povos de Europa, como símbolo da guerra, a destrucción, o mal, e máis tarde, do demo.
Os kurgans desapareceron coma cultura alá polo século V a.C. pero o icono de Edel-ar pervivéu ata os noso días, e aparecía, por ejemplo, na simboloxía nazi, ó lado de outro antigo símbolo da paz : a cruz solar ou esvástica.
O símbolo tem umha longa tradición hermética, e foi usado polos alquimistas e cabalistas medieváis. Conocedores da natureza dual do mal, usaron a forma bicéfala de Edel-ar coma representación do Jano bifronte, o andrógino, a unión de contrarios, o elixir. Así, o eirene aetos volta aparecer nos escritos de Lulio, Paracelso, ou Trithemius, nom coma símbolo do mal, senón como símbolo do amor creador, a morte renacedora, a unión armónica de contrarios.
Pero os auténticos herdeiros do culto kurgan á águia da paz, os seguidores da tradición hermética que basa o poder na unión de contrarios, auténticos conquistadores da paz pola espada, brazo armado da masonería, foron os monjes guerreiros, os Cabaleiros da Orde do Temple. É precisamente na catedral de Chartres, umha das cinco catedráis templarias de Francia, onde, nos catro capiteles que sostenhen umha das bóvedas de crucería, pódese ler a fórmula :

“EDLAR” “VENIT” “EIRENE” “VINCIT”

literalmente “cando a águia chega, a paz vence”.

Tsunamis de Madrid

Cada manhá, dende O'Donnell, vejo Madrid dende un ligeiro alto. Fai ums meses podía ver toda a cidade, e, ó fondo, a serra de Guadarrama nevada, preciosa. Agora só vejo umha nuve de pó, cada vez máis densa. É o tsunami de Madrid. A onda gigante de contaminaçóm que nos cobre a todos. Nom séi cantos mortos pode deijar, seguramente menos que as de Asia, pero esta nom pasa num día.
Nom hai umha brisa. Estou dentro do tsunami.
Sinto que me afogo.

Sexta

Remata outra semana, que me trouxo á cova vento fresco con lazos, e um mar de fondo con ondas de cores.

As fragas de Cruces

Um dos recordos máis intensos da minha infancia é o de um bocadilho de mortadela, no medio da choiva, despóis de plantar 100 arborinhos para repoboar um pinar queimado. Un pinar de pinheiros.Tenho tamén lembranzas dos eucaliptos que nos servían ós nenos para fazer columpios e lianas nas que jogar a Tarzán. A minha foi umha infancia de pinheiros e máis eucalilptos. Nom había ameneiros, carbalhos, castinheiros, sobreiras... Sem embargo, cando caminho polas fragas que ainda quedan en Galicia, o que sinto é nostalgia. Nostalgia de esa paisaxe, de eses árbores, de ese entorno que nom puiden vivir. Pergúntome, entón, si é que existe iso que chaman memoria colectiva, ou é que, de neno, vim demasiados documentáis na televisión.

Bergamín.

“Pecar tiene arrepentimiento y perdón. No pecar, solamente castigo”, dicía esa mezcla de católico republicano que era José Bergamín. Fai moitos anos que fixen de esta frase umha das máximas da minha vida.

Modas

Nom é que a convencionalidade dataria me faga reflexionar, pero neste ano cumpriréi 35.
Onte puxeron Instinto Básico na tele, e chocóume ver, num momento da película as horríveis gafas de sol que levava Michael Douglass. Chocóume porque, ata o de agora, as estéticas pasadas de moda soamente me aparecían en películas dos 60, 70, ou nalgumha dos 80. Instinto Básico é de 1.991.
Tivem a sensaçom de que a minha juventude (que para min foi onte), pasara de moda.

Triángulo imperfecto

Um triángulo imperfecto é um conjunto de tres propiedades, no cal, a posesión de calquera dúas delas, exclúe automáticamente á terceira. Este é o meu :

Inteligencia - Sensibilidade - Felicidade

Túnez

Venho de visitar o terceiro país árabe neste ano. Suponse que é o máis occidentalizado de todos, polo antigo protectorado francés e máis polo turismo. A mín tratáronme (e como tal fum) como turista. E numca me sentira tan estrangeiro.

Patrias

Nunca puiden distinguir um xílgaro de um verdeloro. Nunca souben buscar ninhos no medio das silveiras. Metía os ovos que me daban en auga para saber se estaban chocos, pero nom os comía crús. Nunca fun quem de subir ós eucaliptos. Nom manchaba os zapatos na lama das leiras. Ó futbol, só puiden xogar de porteiro.
Se a patria dum home é a súa infancia, eu som de umha ilha moi, moi pequena.
Como tantos nenos, gostéi dos livros. Lín moito, e vivín moito nos livros. A literatura tamén é umha patria. Umha patria de mortos.
Améi ás mulheres con protocolo de embaixador, cando nom de exiliado (nunca de turista). Pero sempre me sentín um inmigrante ilegal nesa patria.
Tenho vivido na Ilha, Pontevedra, Las Palmas, Lalín, e Madrid, e tempadas máis curtas en Barcelona, Alemanha, Venezuela, EEUU. Meu pai gostaba de se desplazar, e con dez anos ja me levara por toda Espanha, e máis a Francia, Bélgica, Suecia, Noruega, Dinamarca, Marrocos, e Alemanha (as dúas, que umha se chamaba DDR).

Quero agarrarme a algo. Pero é que ás vezes sinto que tenho as raíces á intemperie.

Fonemas

Escoito umhas letras de MdoC con timbre, deliciosa fonética, inflexióms, melodía... vida, e lembro a vez que revivistes para min os versos de Elliot. Qué triste consolo é a leitura! Cándo me vas a revivir a Celso, a Rafa, a Olga, a Ferrín, á srta. Adler? Cando me vas a revivir?

O último conto de Yolanda

Yolanda, dende a súa cama na UVI do hospital, sempre se aledaba ó verme entrar. Ainda que os tubos na gorxa non lle permitían falar, os seus ollos dicían claro as cousas que pensaba.

- Ola, pequerrecha! Como estás hoxe?
Yolanda fixo un xesto como de fastidio, seguido dunha sonrisiña tranquila.
- (Boh! Ben!) – Yoli nunca se queixaba.
- Mira : este fin de semana estiven na túa casa, e na casa da abuela Claudina, e a qué non sabes quén me manda moitos bicos para ti? : ¡Catuxa!
Os ollos de Yolanda abríronse moito por un momento. Catuxa era unha cadela moi querida por Yoli. Pero ó pouco aparecéu no seu rostro un mohín de reproche :
(- Boh! Os cans non falan)
- Sí que falan, Yoli, o que pasa e que nos non os podemos entender. Por iso Catuxa non mo dixo a mín directamente : doulle o encargo a un gato que andaba pola horta.
Yolanda miroume fixamente :
(- Boh! Pero os gatos tampouco falan)
- E o gato – seguín eu – tampouco mo dixo a mín, que non o entendería. Díxollo a unha pita que saíra do curral.
Yolanda seguía mirandome, agora parecía enfadada :
(- Estasme a tomar o pelo)
- E a pita que colleu o recado foillo contar ó galo, ese que sempre está a enredar pola corte.
Yolanda apretoume a man mentras me miraba.
(- O galo!)
- E o galo foillo chichuar a un ratiño que ten o niño nun buratiño, xunta o curral.
Yolanda voltou abrir o ollos moito, e apretoume máis a man.
( - Un rato!)
- E o rato, que sempre entra na corte dos porcos, foille co encargo a un ranchiño, que llo dixo á nai, esa porca grande que sempre se sube coas pezuñas no valado.
Agora a mirada de Yoli mostraba extraneza cuns ollos moi abertos
(- Un ranchiño e unha porca??).
- E a porca foi a que lle dou o recado á abuela Claudina, que foi que mo dixo a min.
Entón a cara de Yolanda iluminóuse toda e sorríu :
(- Entón é certo, porque a abuela Claudina sí que fala cos porcos!)

Lume e vigilia

Primeiro foi um ligeiro tremor no chan, e o falho da luz. Despóis as chamas a 50 metros. O coche de Cristina queimado, e sair entre o fume. O resto, a o ler nos periódicos de internet.
Alguén tinha que pasar a noite en vigilia por se hai que actuar depresa. E aquí o estou, só, diante dumha pantalha, por se pasa algo.
E nom pasa nada.

O último xerol

Na aldea de Fontao, en Vila de Cruces, Yolanda contóume como se formóu o mundo :

“Ó principio de todo había polvo. Nada máis que umha inmensa nube de polvo no espacio, que, pouquinho a pouco se foi juntando ata fazerse umha gran bola de polvo. Esta bola ja casique era o mundo, pero nom había criatura que puidera existir enriba del, porque seguía sendo polvo. Foi entón cando aparecéu nel a semente de un xerol.
O xerol é umha árbore de tronco moi, moi pequeno, pero de raíces longas e poderosas. Este primeiro xerol medróu, e, pouco a pouco, foi extendendo as súas raíces pola masa polventa. O xerol botóu froito e naceron máis xeroles, que foron facendo umha rede de raíces que envolveron o polvo todo, compactándoo, e converténdoo en algo denso e duro : terra. Terra firme.
Apretaron os xeroles a terra que comezóu a suar auga, e fixéronse os ríos e o mar. O sol quentóu a auga e houbo nuvens. E despóis, chovéu.
Coa chuvia, comezaron as floracións dos xeroles, que son tres. Na primeira, os xeroles comezaron a botar flores de carbalho, loureiro, ameneiro, bidueiro, salgueiro, teixo, cerdeira... que caeron no chan e prenderon inmediatamente. Houbo así um planeta enteiro de fragas de todos os verdes posíveis. Comezóu entón a segunda floración. Nesta, ós xeroles brotaronlhes nas ponlas margaridas, caravéis, violetas, malvas, azuzenas... que prenderon no chan e apareceron no mundo prados, veigas e jardíns de todas as cores posiveis. Por último, na terceira floración, botaron os xeroles umhas flores brancas moi pequeninhas. Ó darlhes o sol, as flores abriron e sairon delas uns pequenos vermes azúis, milheiros de vermes que foron baixando polos xeroles ata o chan e que comezaron a arrastarse polo mundo. Ó ponherse o sol, os vermes comezaron a comer, cada um de umha árbore ou planta diferente, e a medrar e engordar. Pola manhá, todos os vermes estaban gordos e quedos. Entón, como ser fosen vainas, os vermes abriron e comezaron a saír umhas cousas rarísimas. Ó verme que comera erva do río abréuselhe o ventre e saléu umha troita coas cores do arco da velha. De outro que comera centeo nacéu umha vaquinha marela con olhos negros de rocío. Do que comera chuchameles saléu umha abelha. Do que comera folhas de teixo saléu voando um minhato. Dun verme moi pequeño que coméu corteza de freixo nacéu outro verme, de cor branca. E así foron nacendo todos os animáis do mundo.
Do último de todos, um verme moi preguiceiro que deu en comer folhas do propio xerol, nacéu umha mulher.
E así, daquela nuve de polvo, xurdíu un planeta cheo de vida.”

Yolanda sabe a historia porque lha contóu a avoa Isabel, que o sabe pola avoa Claudina.
Pero o máis importante de esta historia, dí Yolanda, é lembrarnos que si a terra segue firme é porque as raíces dos xeroles a siguen a soster. Por iso Yolanda anda con tanto tento cando caminha polo monte. Nom vaia ser que sen querer, pise un xerol. Porque son moi pequenos, e xa nom quedan moitos.

- E –contoume Yolanda- o mundo volverase desintegrar cando morra o último xerol.

A batir o record

5 da manhá, ja vim "Señales", "Gente pez" e "La fiesta". A videoteca de Alberto nom é moi extensa. Para batir o meu record de películas vistas numha noite podo elegir entre "Supergoles De Los Mundiales De Futbol" ou "Al otro lado de la cama"... Paso do futbol!

Kurgans (I)

Dos kurgans, tribus caucásicas da idade de bronce europea, chegóu ós nosos días umha lenda de crueldade e barbarie, só comparável, seguramente, á dos hunos atiláns. Dise que os kurgans nacían e morrían a lomos dun cabalo, que nom conocían o medo, e que podían durmir nun cabalo ó galope. Dos nenos kurgans, dise que nacían con dentes, e que, desque sabían gatear, disputaban cós cans a carne que os seus pais botavam. As mulheres kurgans, en absoluto menos bravas que os homes, deron lugar ás historias de amazonas que Heredoto recolhe no libro IV da Historia. Umha mulher kurgan -conta Herodoto- nom podía desposar sem antes matar um inimigo. Ainda que Herodoto nom o explicita, no delirio da loita, a guerreira chegaba a miudo a copular có inimigo antes de acabar com él. Esta image de guerreira cabalgando ó soldado moribundo dou origem ás lendas germánicas das walkirias(1), as semi-deusas que levavam ó paraiso aos guerreiros mortos na batalha. A cerimonia de boda tinha tamén o carácter violento de todo o kurgan: consistía literalmente na violaçom do home por parte da moza virge, ajudada pola súa nai. Se o home nom oponhía suficiente resistencia, era rejeitado pola famila da moza. Se, polo contrario, a moza nom era quem de consumar a violaçom, entón a rejeitada era ela.
Os kurgans foron tradicionalmente considerados umha cultura ágrafa. Sem embargo, descobrimentos recentes demostran que practicaban umha primitiva forma de escritura, que consistía básicamente numha representación de unidades fonéticas (principalmente sonidos guturais e linguovelares) mediante escenas de loita nas que se profería un berro semelhante. Así, por ejemplo, anvl (nacer) escribíase mediante un debuxo que representaba a carga con hacha (voz “an!”) e máis o debuxo do ataque con arcos (“völ!”). Este recente descobrimento, obrigóu a revisar a gran colección de debuxos kurgans que se conserva no museo arqueológico de Lviv (Ukrania), no que un equipo interdisciplinar formado por criptofonólogos e paleógrafos descifróu este poema :

En Norsca matéi dez(2) homes
Caminhando cheguéi dende Nuth
Cómo te hei conquistar, bravo guerreiro
sen nom tenho kihn(3)?

---------
(1)Os linguistas fan derivar a voz walkiria (walküre) de wal (matanza) e küren (elegir) : “a que elige na matanza (quém vai ir ó Walhalla)”. Igoalmente podería ser derivado de wohl + kürhen : “bela kurgan”.
(2)Os kurgans só tinhan palavras para contar ata dez. A palavra ‘dez’ sinifica, en realidade, qualquer número superior a dez. O sentido da frase sería polo tanto “decenas de homes”
(3)Verso de traducción compleja, posível jogo de palavras kurgan, ja que kihn sinifica tanto “cabalo” coma “nai”.

Balnearios

Disque nom hai nada para os nervos e a pel coma um balneario. Fun estes días nadar nos lodos da Toja, e, desde que voltéi, todo me resvala.

O espelho da alma

Um día fui feliz. Moi feliz. Tan feliz que lhe pedín a Mónika que tomase umha foto da minha cara feliz, na que quedaría recolhido para sempre ese momento de entusiasmo. Umha foto da minha felicidade.
Pero ó revelar a foto alí nom había nada. Nem felicidade, nem entusiasmo, nem luz. Apenas umha alegría leve, escapándose polas comisuras de um sorriso apenas esbozado.
Dende entón sei que a felicidade na cara das persoas nom é tal, acaso umha momentánea alegría. Fingir o sorriso está ó alcance de qalquer.
Da cara da desgraça, sem embargo, nom dubidéi nunca.

Poesía

Conversa escoitada na livraría Couceiro, Santiago:
- Perdoe : a poesía pode estar en qualquer parte, ou num sitio concreto?
- En qualquer parte, senhora. Mais os livros, estanlhe naquelas dúas estanterías da esquina.

O reloxeiro Ramón

Igoal que cada día dos últimos 56 anos, o reloxeiro Ramón pechóu a porta do pequeno talher, e subéu pola rúa Real caminho da casa. Ainda que vai velho, a costa nom o cansa, pero Ramón pensa que dende que lhe puxeron o marcapasos, nom sube tan alegre coma antes. O marcapasos. Cando o doutor dixo que lho tinhan que ponher, él nom cambeóu o rostro : simplemente nom sabía qué era iso. Cando lhe explicóu gravemente que o marcapasos era un aparato que lhe tinhan que implantar no corazón, para lhe marcar un ritmo regular, facendo un tic-tac contínuo, a Ramón iluminóuselhe a cara e casi berróu : “¡Un reloxinho!”. “Sí, coma un reló”, dixo o médico, “pero um pouco máis delicado. Nom o vou enganar : a operación tenlhe riscos”. “Nom se preocupe, doutor”, dixo Ramón, “a mín, un reló, nom me falhóu na vida”.
Facía xa catro meses da operación, e o reloxeiro Ramón, que reparara dende antigos Citizen de pulsera ó enorme Junghans da igrexa, estaba feliz de levar, preto do corazón, un reloxinho que lhe marcaba tic-tac-tic-tac-tic os pasos.
Pero hoje Ramón anda un pouco preocupado. El é um home de apretar o tambor e o pinhón, de limpar o trinquete, de cambear roda, platina ou rubí. Pode comprender e reparar o mecanismo de calquera reloxio. Pero o marcapasos, que lho ensenhara o doutor, era de eses modernos, de pilas. Sí, facía tic-tac, pero...
Nestes pensamentos andaba Ramón, subindo a costa da rúa Real, cando, ó botarlhe a man ó reló que tinha nun peto do chaleco, sintéu um forte pinchazo no peito. Detívose un momento a colher aire, pero a dor medróu e sintéu que lhe falhaban as forzas. Tentóu dar um paso máis, pero as pernas nom lhe agoantaron e caeu ó chan.
Na man, o velho Omega marcaba as nove en punto. Antes de botar o último suspiro, Ramón, o reloxeiro, máis cabreado que asustado, acertóu a dicir : “¡Me cagho nos japoneses!”

Chove

Sinto hoje, na minha pel, as ondas e o vento e as pingas de chuvia a caer sobor do mar. Sinto nos méus osos o rugir da marea nas pedras. Sinto os risóns e as hélices dos barcos e os anzóis e os aparelhos que ranhan chan. E os remuinhos de area e o batir das algas. E os chumpos dos cormoráns.
E tudo, tudo iso me doe.
Nom tenho pálpebras, nen orelhas, nen porta. Estou nú. Deus! como quixera hoje pechar os olhos, os oubidos, a cova.
Estou nú.
Estou nú.
Estou nú.