Tautologías (III)
"Pensa o que dís"
Só o que se dí está realmente pensado.
"Pensa o que dís"
Só o que se dí está realmente pensado.
(I)
CES4R e 1RENE conhecéronse num chat. Tinhan moitas cousas en común : trintaetantos anos, programadores, solteiros, e umha inconfesável timidez que fixera que nengúm tivera numca moz@.
Durante meses estiveron a se escrever sem se ver as caras. Numca ocasión 1RENE díxolhe a CES4R de cambear fotos, pero el nom quixo. Finalmente, CES4R propuxo que se conheceran em persoa. Pero quero fazer um experimento, díxolhe. Vamos quedar numha cafetería do centro o venres pola tarde. Imos ir por separado. Nom sabemos cómo é o outro, pero, despóis de falar tanto, deberíamos ser quem de reconhecermos, nom?. E hai que desemular, nom vale dar pistas. Será coma um jogo. E así, o venres pola tarde 1RENE, cum livro entre as maus, estivo dúas horas no Catro gatos, mirando ata nove diferentes CES4R, ningún dos cales se acercóu onda ela, mentras CES4R, por enriba dumha revista, clasificóu a cinco 1RENEs, sem que nengumha mirase para el. De volta no chat, e tras asegurarse ambos de que cada um fora á cita, riron sobor das images que fazemos dos outros. Pero qué cor de pelo tes? perguntóu 1RENE. Nom vale, dixo CES4R, témonos que reconhecer polo que sabemos da persoalidade.. E así decidiron darse umha nova oportunidade, esta vez na sección de discos da FNAC.
Pero tampouco se reconhecerom. Demasiada xente, justificóuse CES4R. E voltaron tentalo numha conferencia do Círculo. E num concerto no Galileo. E, finalmente, numha exposiçom de fotografías.
Na exposiçom nom havía moita gente. 1RENE, despóis de descartar a varios candidatos, cruzóu finalmente a mirada cum home, que despóis continuóu a mirar para ela. Tem que ser pensóu. Baixóu a mirada tímidamente, sorríu, e voltóu mirar ó home com complicidade. El sorríu levemente. Remataron de ver as fotos, e á saída da exposiçom, o home acercóuse a 1RENE. Sem levantar a mirada do chan, có que parecía un tremendo esforzo dixo : Queres tomar un café?. Claro, aceptóu ela. E foi así como 1RENE conhecéu ó seu marido : um rapaz tímido e simpático, que nom se chamava CES4R nem savía nada de chats.
Mentras isto sucedía, CES4R acercárase a umha rapaza alta de gafas dizindo Ti estabas no catro gatos o outro venres, verdade?, ó que, a rapaza, encantada, respostóu Síii. Aos tres meses, ainda que ela nom chamase 1RENE, vivían juntos.
De cando en vez, CES4R e 1RENE aínda se citan num restaurante, um teatro, um concerto, umha manifestaçom... Ainda nom se conhecen, e seguen a fazer amigos.
(II)
Raúl conhecéu a Berta no primeiro ano de carreira, na facultade de Informática de A Corunha. Berta era de Ponferrada, e fora a estudar a Corunha porque tina uns tíos alí. Conhecéronse na parada de autobús, perguntando á vez se aquil subía á Zapateira. A casualidade da pregunta simultánea fíxoos rir, e acabaron sentándose juntos na facultade. Pero Berta duróu pouco na carreira. Os ordenadores aborrecíanlhe, e botava de menos á familia. Despóis das vacacións do nadal nom voltóu de Ponferrada.
Debéu de ser entón, cando ela marchóu, que Raúl se decatóu de que se namorara.
Demasiado tímido para contarlhe a Berta os seus sentimentos, Raúl desfogóu a súa ansia en escribirlhe cartas. Cartas que nom falavam de amor (cómo podería?), que falavam primeiro do tempo, despóis da gente, e máis adiante de historias. Primeiro reáis, e despóis inventadas.
Ensimismado na súa bohemia, Raúl déu en escrever cada día umha carta. Descoidando os estudos, ficando desperto ata altas horas, escrevéulhe contos, poemas, e ata pequenas obras de teatro, que esperava espertaram en Berta umha simpatía, ademiraçom, e, porqué nom?, o amor...
Berta, que vivía numha casa dos antigos trabalhadores de Endesa, ás aforas de Ponferrada, esperaba cada día con ilusión a chegada do carteiro coa carta de Raúl. As vezes as cartas levavam debuxos por fora, i entón o carteiro bromeava com Berta, perguntando quém era ese rapaz da Corunha que tanto lhe escrevía. Ela nom mentía : um amigo.
A cousa duróu moitos meses. Raúl tínhase que esforzar para ter todos os días cousas que dizer, historias que contar. Pero cando chegava umha carta de Berta dizíndo cánto se alegrava ó recever as súas cartas, Raúl savía que todo o esforzo pagava a pena.
Chegava o final de curso e Raúl savía que ía suspender todas. Pero nom lhe importava. Chegava o vran, e pensava ir a Ponferrada. Ainda nom lhe dixera nada a Berta, nunca lhe expresara os seus sentimentos, pero a estas alturas (razoava Raúl) tinhan que estar claros. E Berta, aínda que últimamente escrevía cada vez menos, algo tería que sentir se tanto lhe alegrava recibir as súas cartas.
Foi o día que saléu a última nota : análisis matemático. Un 5. O único aprovado. Raúl alegróuse, pero cáseque máis ó chegar á casa e ver que tinha carta de Berta. Abréuna deseguido :
Querido Raúl : nunca te vou poder agradecer o que fixestes por mín este ano. Ó principio sorprendéume que me escreveras. Pero, pouco a pouco, sem cáseque darme conta, comezéi a esperar todos os días a chegada do carteiro com umha ilusión desconhecida. E así, ós poucos (nunca cho dixen), foi surgindo o amor. Sí, o amor, que aparece, como a risa, nos lugares e momentos menos esperados.. O corazón de Raúl latía con forza, mentras seguía a ler : Por iso tal vez notaches que te escrivín pouco nos últimos meses. Pero agora tenho que cho dizer : as túas cartas cambearon a minha vida, e, gracias a elas, o próximo mes vou casar cum home maravilhoso. Raúl tivo que ler estas palavras moitas vezes, antes de pasar ás seguintes : Chámase Mario i é carteiro.
(III)
O comezo de esta historia é moi vulgar.
Armando e máis Eva conhecéronse na boda dums amigos. Eva era vicinha e amiga da noiva, e Armando era um dos moitos carteiros companheiros do noivo : Mario. A pesar da timidez de Armando, deron en falar porque compartían a mesa dos solteiros e porque resultóu que Armando era o carteiro de Eva. Fíxate, comentava Eva, tantos anos que pasas pola minha casa e nunca tinhamos falado. E que eu, justificábase Armando, nom sou coma o Mario. Apenas falo coa gente. Só cando levo algún certificado. Despóis falaron da curiosa forma como se conheceran os noivos, en qué estudava Eva, ós cans que tinhan algúns vicinhos...
Ó marchar, Eva despedíuse com A ver se agora falamos algumha vez, ó que Armando respostóu Darasme alomenos a túa direcçom, que fixo que Eva voltase rindo para a casa.
Durante dúas semanas nom voltaron verse. Eva apenas recevía cartas, e Armando, que nom tinha excusa para chamar a casa de Eva, sempre pasava de largo. Pero um día chegóulhe a Eva umha carta de um tal Luis, de Madrid. Armando entregóu a carta en man. Falaron das poucas cartas que recevía Eva, que fíxate que por fin recevo umha e falamos, da boda, de Mario e Berta que acabavan de voltar da viage de novios... e Armando siguéu có reparto.
Ó día seguinte Eva voltóu ter carta de Luis de Madrid. E o seguinte tamén. E todos os días dos seguintes catro meses.
E cada día, cando Armando continuava có reparto, Eva sorría ó abrir a carta e comprobar que, outra vez, había dentro um folio en branco.
Por fin, un día, Eva perguntóulhe a Armando se estivera no Castelo Templario. Nom. Som de esas cousas que, como as tes na túa cidade, nunca as ves. Pois eu vou ir esta tarde. Se queres vir.... E así esa tarde deron um paseo polo castelo, despóis tomaron un café, e remataron á noitinha frente á Casa dos Escudos. Entón, mentras comtemplavan a floración da glicina, Eva colhéu a Armando da man e moi baijinho, pegando os beizos á súa orelha, díxolhe Temos que falar de Luis, de Madrid. Sí, contestóu Armando Já sei as cartas as escrevías tí. Dende o primeiro día fixéime en que o mataselos era de Ponferrada
Eva iba a protestar, pero pensóuno milhor e bicóu a Armando cum sorriso. Pero manhá, pensóu para sí iréi ter umhas palavras com Mario e mais Berta.
O tema do matriarcado en Galiza precisaría umha reflexom profunda. Nom é isa a minha intençom, senóm a de contar a historia de umha familia de mulheres que, dende a minha visión de neno que desconhecía a regras de reproducçom sexuada, tinha un atractivo cáseque morboso.
A senhora Segunda tinha umha pequena mercería no baixo dum edificio de dúas plantas que posuía. Seguramente nom era tan velha, pero para mín, aquela senhora diminuta, encorvada e vestida sempre de luto com pano negro na cabeza, era o retrato da velhez. Eu ía de cando en vez á súa tenda a mercar fío, agulhas (sempre me encantóu como sona agulha estrambrera), um ganchilho... A tenda da senhora segunda, na semioscuridade do baixo sen ventás, era umha especie de almacén mágico cheo das cores das madexas de fío, as telas, e todo tipo de utensilios de costura estranhos para mín.
A senhora segunda tinha umha filha, maior tamén : Josefa. Josefa ajudaba á súa nai na tenda, e numca a vin con ningún home. Pero o caso é que, um día, na tenda, ajudando a Josefa e máis a senhora Segunda, había umha nena algo maior ca min : a filha de Josefa. Eu nom sabía (aínda hoje nom o séi) de onde saíra, pero alí estava completando aquela familia de tres geracións de mulheres.
Có tempo, a Senhora Segunda morréu, e Josefa levóu a tenda coa súa filha. Eu medréi, a tenda deixóu de vender e pechóu, e eu fun sabendo a historia da familia da senhora Segunda : de cómo o seu home morrera, que tinha outro filho en Venezuela, que Josefa tinha um home que por um problema (de saúde ou mental, nom sei) só saía da casa polas noites... son cousas que, sem preguntar, um acaba oíndo. Despóis, eu já ía pouco pola Ilha e perdín o rastro desta gente que se deixava ver pouco. Pero cando, fai já anos, vin á filha de Josefa cumha nena pequena da man, nom perguntéi se casara : nunca lhe vira um mozo i eu savía que nesa familia nom eram necesarios.
Agora levo anos vendo medrar a esa nena. Debe ter catorce ou quince. E estou a esperar o momento en que a vexa pola rúa, coma algo natural, da man da quinta geraçom de senhoras segunda.
Cando vivía, com outros estudantes en Las Palmas, tinhamos, coma um decálogo, estas regras culinarias :
Primeira : Numca é demasiada cebola
Segunda : Numca som demasiadas patacas fritas
Terceira e receita universal do piso : cousa rica máis cousa rica igoal a cousa rica
"As historias de amor sempre rematan mal"
Certo : sempre rematan mal. Pero é que as cousas que apreciamos, precisamente porque as apreciamos, queremos que durem para sempre. Así, o feito de rematarem, é necesariamente umha mala nova. Logo todo o apreciable, polo simple feito de rematar, rematóu mal.
Admiro tanto ó loitador coma ó conformista : ambos conseguen o que queren.
O lema da exposiçom prometía "Tantos lugares donde puedes encontrar aquello que llevas buscando toda la vida". Dentro, umha cantidad de fotografías donde os tópicos de cada cidade (a estatua de Lenin en Moscú, bairros suxos de sudáfrica, umha tenda de artigos religiosos en Madrid) compartíam plano com um oco para aparcar.
Nem rastro da minha identidade.
Sentado no japotalego, comendo sushi, penso que, no fondo, é natural que a um congro, lhe saiba tanto o peixe crú.
"A auga e máis a pomada som de uso externo". Esta frase solía dizer Alfredo, cum sorriso na boca, cando, já maior, có fígado destrozado, tinha que pedir auga num bar. Despóis de tantos anos de beber whiskey ata na comida, o corpo de Alfredo só toleraba a auga, e máis un biter Kas (só um) que se permitía os domingos. Un gran tipo ese Alfredo, que montara o cine Capitol cós cartos que fixo en Venezuela, e que morréu de cirrose, fai anos, pouco despóis de eu o conhecer.
Hai nalgúns alcohólicos algo de loucura (suicida ás vezes) que os fan irremediablemente atractivos. Eu puiden conhecer na minha vida a uns quantos.
Martínez sempre foi o tolo oficial da Ilha. Dí o meu avó que era um gran marinheiro, que sempre voltava com peixe, incluso cando outros vinhan de valeiro. Ninguén me soubo dizer cómo é que Martínez comezóu a beber, pero parece que foi cousa de meses que aquel marinheiro se convertira numha especie de ser lunático que se parava na rotonda do Campo, de pé, com aqueles pantalóns baqueros cortados pola rodilha, a berrar esas verdades que por evidentes ou ferintes ninguén escoita. Eu já conhecín a Martínez así : o tolo do povo. Um tolo gracioso, inocente, que vivía numha casota, feita cum flotador de batea, na praia. Meu tío Alfonso dizía que a loucura de Martínez nom era tal : cando lhe pedía 20 pesos para umha chiquita, com aqueles aspaventos de borracho, meu tío dizíalhe : "Martínez, a mín fálame bem que eu sei que nom estás tolo". Entón Martínez acougava, ponhía mirada inteligente, e, baixando a voz cum ton conciliador dizía : "vale, vale, pero dame vinte pesos para umha chiquita".
O problema de A.L. era completamente distinto. Puiden trabalhar ó seu lado ano e medio. Era un tipo duns coarenta anos, fraco, de pel moi branca, cumha calva de monje flanqueada de canas, e a pel da cara adornada con cambeantes manchas de cor carmesí. Era um profesional da informática inteligente e trabalhador, moi bom companheiro. Casado e com dúas filhas. Era un tipo extrovertido, conciliador, disposto a ajudar, de bó carácter. Pero ás vezes, um luns, A.L. nom aparecía no trabalho. Simplesmente nom aparecía. Entón o noso xefe, que era amigo del, chamava á mulher para saber se voltara a pasar. O asunto levávase com muita discrecçom. Resulta que o meu companheiro, ás vezes, os venres, saía, bebía, e rematava perdendo o control e indo de putas toda a fin de semana, gastando no trance todo o que a VISA daba de sí. O domingo, cando despertava, a vergonha que sentía era tanta que já nom se atrevía a voltar a casa, e ficava escondido en qualquer puticlú. I entón chegava o luns, e a súa mulher e o meu xefe pasávano a chamar, discretamente, a todos os puticlús da zona, a ver se o meu companheiro estava alí. Ó final aparecía, claro, pero A.L. colhía umha depresión que o tinha de baixa entre 2 e 6 meses. Así foi o ano e medio que trabalhéi com el : dous meses de trabalho, 2 de baixa; dous meses de trabalho, 6 de baixa...
A cousa no trabalho estava moi quente, porque, sabendo algúns do seu problema, por arriba havía quem pensava que era um enfermo, pero tamén quem dizía que emborracharse e ir de putas era desvengonha, nom enfermidade. A cousa estivo entre o despido e a jubilaçom. Finalmente, por ums cambeos organizativos da empresa, seica A.L. conqueríu a jubilaçom por invalidez.
Nom souben nada máis del. Espero que leve umha vida normal, sobor de todo pola mulher que o agoantóu e coidóu así : um deses especímenes do género feminino, que numca deixará de sorprenderme.
O seu apelido sinifica, en portugués, tormento. Nom o diréi por respeto, e chamereino, por exemplo, Pinheiro. Pinheiro era un tipo de mediana ideade, aberto, alegre, posuidor de esa sorna san da gente do interior galego que sempre ten umha gracia, umha conha, um chiste, para te animar o día. Grande, de cara san e rosada, calvo, com perilha, mirada inteligente de olhos pequenos, Pinheiro tinha o corpo do bebedor compulsivo : peito estreito e bandulho prominente. Um de eses corpos que, para calcular a talha, obrigan a fazer a media ponderada, rematando por levar a camisa frouxa no peito, e tirante, forzada, aberta entre botóns, na zona da barriga.
Ás oito da manhá, cando eu ía tomar o café á gasolinera, sempre me topava com Pinheiro, que estava a tomar um tróspiro (ou ghas, ou medicina) : un tubo de Ginebra con cocacola. A mín sorprendíanme eses desaxúns, e un día, comentando con Rosa, a camareira, o asunto, díxome : "Pois cando tí o ves já vai polo terceiro".
Trabalhar com el nom era complicado. Era diligente, responsable, e estava sempre de cachondeo. O único problema era que, cada hora e media ou dúas horas, as mans empezábanlhe a temblar, e tinhamos que interrompir o trabalho para baijar a por um ghas. Numca lhos contéi, pero calculara que eran entre 12 e 18 ó día.
Nom sei qué opinaría Pinheiro das campanhas contra o alcohol ó volante. Pinheiro nom podía conducir sem beber. Os alcohólicos coma él tenhen o control do seu corpo só cando levan alcohol no sangue. Se a dosis baixa, entón sí que son um perigo no coche. Que eu saiba, numca lhe fixeram un control, sobor de todo porque nom conducía pola noite.
A mulher de Pinheiro era maestra de escola, com ese carácter que tantas vezes tenho visto na mulher do rural galego : sofridor e resignado, trabalhador e constante, pero alegre e disposta para vivir as cousas sinxelas da vida. Tinha esa mirada como de segundo plano, pero sempre disposta a asumir o protagonismo cum sorriso. Heróis anónimos da nosa terra.
O xefe de Pinheiro e máis meu era un energúmeno. Empresario totalitario e despótico, producto típico das terras do Deza. Tinha o caracter que produz esa estranha mezcla de complejo de inferioridade da orixe humilde, e o desconcerto do poder industrial obtido. No seu caso agravado por nom ter o mérito do home feito a sí mesmo, senom umhas circunstancias familiares afortunadas. Pero no fondo, a orige nom se perde, e baixo a crueldade máis evidente estava o home que obrigóu a Pinheiro a ir a umha clínica (que pagóu) para se desintoxicar.
Seica estivo um mes e saléu curado.
Ainda que voltaches, nom marchóu a túa ausencia
do meu lado.
As comunidades minoritarias tamén tenhen presencia no sector da prensa gratuita. Fai pouco aparecéu o semanal "Latino", e hoxe, á salida do metro, déronme "El Mandarín", que dí que é a ediçom en castelán do "Ouhuabao semanal chino". Noticias que encabezan o número de hoxe : "España alienta la inversión en China", "Negociar en China con éxito", "España debe invertir más en China", "Pasos a seguir antes de invertir en el mercado chino". Tamén tem deportes : "Madrid albergará el próximo mundial de badmintong". E máis umha secçom formativa periódica : "El idioma chino". Información geral.
Queimado polo sol mediterráneo, estou a mudar de pel : coma umha vulgar serpe.
O feito de verbalizar um pensamento, cámbiao
Umha linguaje na que :
capicúa nom é capicúa
pequeno é maior que grande
e infinito nom é infinito
nom pode servir de soporte ó pensamento.
Meu avó contóume esta historia no ano 2055, fái já máis de 50 anos, cando lhe perguntéi se era certo que a nosa familia era originaria de España, estranhado como estava eu porque se puidera ter vivido num deserto. Esta foi a contestaçom do avó :
Contan que era o quinto día da criaçom. Deus já criara a luz, a terra, os mares, as plantas, e os animáis, e repartira entre todos os paises um pouco de todo eso que creara, numha medida ajeitada para a futura vida dos homens. Estava Deus descansando tras tanto esforzo, cando um anjo foi falar com ele, dicindo Oh Senhor : repartistes as túas bendiçoms por todo o mundo de forma ecuánime, tal que o home poida habitalo e desfrutalo, pero... porqué puxestes tanto bom junto na Iberia? Umha terra fértil, um clima cálido, fermosos ríos, frondosos bosques, verdes e húmidos pastos, un mar rebosante de peijes... porqué tanto bom num mesmo sitio, porqué ese desequilibrio có resto?. Ó que Deus, sorrindo maliciosamente contestóu : espera que ponha ós íberos...
Descobro (sen querer) a causa do universo. E a causa do meu descobremento. E a causa de esta causa. Nom pode ser doutra forma.
Praza de Pablo Picasso, 02/06/2005.
Bieito Carbalho, presidente do Donramiro futbolclú (así, futbolclú aparecía no escudo) andava preocupado. Era a última jornada da liga, e o Donramiro nom tinha garantida a permanencia na categoía. Pola tarde jogávase o partido onde se decidiría todo, contra o Donsión, en partido de rivalidade local. O Donsión fora, ese ano, claramente superior, e estava já salvado. Pero que ían ir polo partido, seguro, para tentar mandar ó eterno rival ó descenso.
A hora do partido chegava e Bieito nom acougava. Já lhes prometera ós jogadores umha cea coas mulheres na súa churrasquería se ganhavan, ó entrenador prometéralhe dous jamóns, e ata os recolhepelotas tinhan prima. Todos estavam motivados para a ocasión. Todos! Todos... menos...
O árbitro! Hai que falar có árbitro. Pensóu Bieito. Sí. Sí. Decidido.
E Bieito Carbalho, home honesto de Donramiro, foi na busca do árbitro coa idea de fazer trampas, por primeira vez na súa vida.
Topóuno churrasquería, comendo. Isto facilita as cousas, pensóu, está na minha casa.
O caso é que Bieito sentóu onda él sem dizer quém era, e comezóu a falar ata conseguir um pouco de confianza. Chegado o momento apropiado, Bieito presentóuse como presidente do Donramiro futbolclú e fixo a súa oferta : umha cesta con jamóns, chourizos, e güisqui. Ante o silencio do árbitro, Bieito engadíu e máis dúas botelhas de canha de hervas. Para a súa sorpresa, o colegiado tan só dijo ¿I en efectivo?. Bieito dubidóu ums segundos para dizer : e máis cinco mil pesetas en efectivo. O árbitro limpóu a boca com gesto suficiente, chamóu polo camareiro e, sinalado a Beito díxolhe : Páselhe a conta a este senhor, e despóis, mirando ó presidente : O meu coche é um R12 verde. Pode deixar a cesta no maletero. Estará aberto. E, colhendo um escarabelhadentes da mesa marchóu pola porta.
Cando comezóu o partido, Bieito tinha ó seu lado, no palco, umha enorme cesta com dous jamóns, cinco chourizos curados, tres botelhas de J&B, dúas de canha e um sobre con 5.000 pesetas. E comezóu o partido.
O Donramiro saléu en tromba. Víase que os rapaces estavam motivados. Corrían por todo o campo, controlavam o balón, estavam firmes na defensa, e atacavam adiante con perigo. Así, fruto de este dominio, no minuto 23 de partido chegóu o gol do Donramiro numha jogada pola banda de Angelito. Bieito Carbalho pegóu un chimpo de alegría que casi lhe fai caer a cesta. Qué partidazo estavam a fazer! De jogar así toda a tempada, cáseque deberían estar a loitar polo ascenso.
Continuava o partido, o Donramiro seguía a controlar o balón, e as oportunidades sucedíanse. Realmente nom fazía falha ajuda alhea para ganhar este partido, pensóu Bieito. En realidade o árbitro é um espectador máis. E, imperceptiblemente, cáseque sen ser consciente do que fazía, Bieito Carbalho tiróu um xamón da cesta.
Jogada de novo de Angelito... métese na área... pasa a Moncho que mira a portería, tira coa dereita e.... gol!, GOOOOOOOOL! berróu Bieito Carbalho. Dous a cero. E dous chourizos que caeron da cesta.
No momento de pitar o final, cum contundente 5-0 no marcador (incluído um penalty injusto no último minuto), a cara de Bieito reflectaba felicidade e a tranquilidade da permanencia na categoría. Umha cara que só mudóu ligeiramente a sorpresa cando o árbitro, ó se retirar do campo, lhe chiscóu um olho.
Despóis da cambearse e ducharse, jogadores, entrenador e presidente foron á churrasquería a celebralo. De caminho, Bieito Carbalho demoróuse uns instantes para dixo- fazer umha gestión.
Cando o árbitro chegóu ó seu coche, topóu o maletero fechado e sorríu. Ó abrilo, alí estaba a cesta, pero, para a súa sorpresa, únicamente havía nel um sobre branco. Con gesto contrariado, o árbitro abreu o sobre, topando dentro dúas folhas. Tomóu umha e léu : Adjunto factura que deixóu sem pagar no restaurante. Pode quedar coa cesta polo penalty.
Á saída do povo, un control da garda civil obligóu ó árbitro a parar. Mentras pensava numha desculpa por nom levar posto o cinto, reconhecéu a cara de Angelito, o goleador do Donramiro. E deseguido soubo que, finalmente, ía ter que pagar a factura.